TÍA TÔ LÀ THUỐC, KHÔNG PHẢI NƯỚC GIẢI KHÁT
Trong những năm gần đây, cứ sau mỗi đợt truyền thông, một chương trình truyền hình hay một bộ phim ăn khách, người ta lại chứng kiến một loại cây cỏ quen thuộc được nâng lên thành "thần dược". Từ cần tây, giấm táo cho đến tía tô, chỉ cần xuất hiện trên màn ảnh hoặc được lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội, lập tức vô số bài viết bắt đầu ca ngợi công dụng theo cách thiếu cân nhắc và thiếu kiểm chứng.
Tía tô là một ví dụ điển hình.
Nếu là người từng theo dõi bộ phim "Hướng dương ngược nắng", hẳn nhiều khán giả vẫn còn nhớ hình tượng nhân vật Minh – một người am hiểu dược liệu và thường xuyên sử dụng nước lá tía tô như một thói quen chăm sóc sức khỏe hằng ngày. Không chỉ tự sử dụng, nhân vật này còn chuẩn bị nước tía tô đóng chai để gửi cho người khác với thông điệp rằng đây là thức uống tốt cho cơ thể nếu dùng thường xuyên.
 |
| khi Châu ra về, Minh tặng cô chai nước lá tía tô vì thấy Châu (Hồng Diễm) thích uống (ảnh chụp màn hình bộ phim) |
Trong quá trình xây dựng kịch bản, có lẽ yếu tố chuyên môn về y học cổ truyền chưa được xem xét đầy đủ, nên hình ảnh uống nước tía tô hằng ngày đã được thể hiện như một thói quen dưỡng sinh có lợi cho sức khỏe. Chi tiết này tuy nhỏ trên màn ảnh, nhưng khi được lặp lại nhiều lần và kết hợp với hiệu ứng truyền thông sau đó, rất dễ tạo cho công chúng cảm giác rằng tía tô là một loại nước uống phù hợp để sử dụng thường xuyên, lâu dài.
Từ đó, một trào lưu âm thầm lan rộng. Nhiều người nấu nước tía tô uống mỗi ngày, thậm chí dùng thay nước lọc trong thời gian dài với mong muốn làm đẹp, chống lão hóa, giảm cân hoặc "thanh lọc cơ thể".
Đó là một cách hiểu rất đáng lo ngại.
Bởi trong y học cổ truyền, tía tô trước hết là một vị thuốc.
Mà đã là thuốc thì phải dùng đúng người, đúng bệnh và đúng thời điểm.
Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông từng để lại một lời cảnh tỉnh rất sâu sắc:
"Có bệnh thì bệnh chịu thuốc, không có bệnh thì cơ thể chịu thuốc."
Người xưa còn ví rằng:
"Khi có bệnh thì thuốc đánh bệnh. Khi không có bệnh thì thuốc đánh vào cơ thể."
Đó chính là lý do vì sao không nên tùy tiện biến một vị thuốc thành thức uống hằng ngày.
Cần phân biệt giữa ăn tía tô và uống nước tía tô trường kỳ
Điều cần nói rõ là ăn vài lá tía tô trong bữa ăn hoàn toàn khác với việc nấu đặc một nắm lá rồi uống liên tục ngày này qua ngày khác.
Cũng giống như gừng, hành hay tỏi, sử dụng với vai trò gia vị là một chuyện, còn dùng như một liệu pháp dưỡng sinh kéo dài lại là chuyện khác.
Không ai phản đối việc ăn tía tô trong bữa cơm.
Điều cần bàn ở đây là việc biến một vị thuốc có dược tính rõ ràng thành nước giải khát sử dụng quanh năm cho mọi người.
Tía tô - vị thuốc rất hay của Đông y
Để công bằng, cần khẳng định rằng tía tô là một vị thuốc quý và có giá trị lâm sàng cao.
Trong Đông y, tía tô thuộc nhóm thuốc tân ôn giải biểu, thường được dùng trong các trường hợp ngoại cảm phong hàn, cảm lạnh, ngạt mũi, đau đầu, sốt không ra mồ hôi. ( từ cổ xưa đến nay trong các sách đông y TÂN-ÔN là vị cay tính nóng vậy mà có người lại bảo là uống nó mát gan)
Đặc tính nổi bật của nó là phát tán, giúp mở biểu, thúc đẩy bài tiết mồ hôi để đẩy tà khí ra ngoài.
Ngoài ra, cành tía tô (tô ngạnh) còn được dùng trong các trường hợp khí trệ, đầy tức, thai động bất an, nghén nặng nhờ tác dụng điều hòa khí cơ.
Có thể nói đây là một vị thuốc chữa bệnh rất tốt.
Nhưng cũng chính vì là thuốc nên không phù hợp để sử dụng kéo dài khi cơ thể hoàn toàn khỏe mạnh.
.jfif) |
| Nước lá tía tô không phải thần dược cho tất cả mọi người |
Đông y nhìn nhận việc uống nước tía tô hằng ngày như thế nào?
Khi cơ thể khỏe mạnh, âm dương cân bằng, việc liên tục đưa các vị thuốc có tính phát tán vào cơ thể có thể dẫn đến tình trạng hao khí thương tân.
Đông y có câu:
"Mồ hôi là dịch của tâm."
Mồ hôi không đơn thuần là nước. Nó là một phần của tân dịch trong cơ thể.
Nếu thường xuyên thúc đẩy cơ thể tiết mồ hôi khi không cần thiết, lâu ngày có thể dẫn đến mệt mỏi, hụt hơi, giảm sức chịu đựng và cảm giác suy nhược.
Đối với những người vốn hay ra mồ hôi, cơ địa âm hư nội nhiệt hoặc thể trạng suy nhược, việc sử dụng kéo dài càng cần thận trọng.
Đừng thần thánh hóa một vị thuốc
Những người cổ súy việc uống nước tía tô mỗi ngày thường viện dẫn các hoạt chất chống oxy hóa, vitamin và khoáng chất có trong cây.
Nhưng đây là cách nhìn phiến diện.
Rau xanh, trái cây và rất nhiều thực phẩm thông thường khác cũng chứa các chất chống oxy hóa có lợi cho sức khỏe.
Không thể vì một vị thuốc có một số thành phần tốt mà mặc nhiên cho rằng càng dùng nhiều càng tốt hoặc dùng quanh năm càng có lợi.
Trong y học, điều quan trọng không chỉ là một chất có tác dụng gì, mà còn là dùng bao nhiêu, dùng trong bao lâu và dùng cho ai.
Lời kết
Sai lầm lớn nhất của con người hiện đại không phải là thiếu thuốc, mà là biến thuốc thành thực phẩm và biến thực phẩm thành thuốc.
Một vị thuốc hay không phải vì dùng được quanh năm.
Một vị thuốc hay là vì nó phát huy tác dụng đúng lúc cần dùng.
Tía tô là một vị thuốc tốt.
Nhưng chính vì nó là thuốc nên không nên biến nó thành nước giải khát hằng ngày.
"Hữu bệnh phục dược" – có bệnh mới dùng thuốc.
Nguyên tắc ấy đã đúng từ hàng trăm năm trước và đến nay vẫn còn nguyên giá trị.
.jpg)
